Samet Balta
Kültürüyle, Sanatıyla, Şiiriyle: "EDİRNE"
26 Haziran 2016 Pazar 05:43:46

“Tarih, sultan, cami, türbe, köprü, Meriç, Tunca, Arda, Sarayiçi, şadırvan, çeşme, mermer, minare, han, hamam, kervansaray, bedesten, medrese, velîler, âlimler, şâirler, saray, su, yeşil, çınar, servi, çini, imaret…” Bu kelimeler sizde neyi çağrıştırıyor? Şüphesiz, akıllara Osmanlı dönemini getiren kelimeler. O dönemde kullanılan kelime, terim ve kavramlar. Fakat ben bu kelimeleri gördüğümde ya da duyduğumda, aklıma yaşadığım şehir, Edirne geliyor.

Dünya üzerinde bazı şehirler vardır ki onlar kendiliğinden bir cazibeye sahiptirler. Deyim yerindeyse ruhlarındaki çekicilikle tarihin aynasından görüntüleri hiç mi hiç eksilmez. Edirne de bunlardan biridir. Tarihin takvimini çağ tomarları olarak çevirdiğimizde milâdî 1360’lı yıllarda Edirne’de Osmanlı adının başlangıcını da buluruz. Edirne, Osmanlı asırlarında Anadolu ve Rumeli medeniyeti arasındaki köprüde yerinden oynatılamayacak bir kilit taşı niteliğindedir.

Aynı ana babadan doğmuş kardeşler vardır. Ama çoğu kez, kimi sarışındır, kimi esmer; kimi narindir, kimi hoyrat; kimi uysaldır, kimi ise dik başlı… Osmanlı da böyle bir yapıya sahipti. Ama Osmanlı, kendine özgü bir kaynaşma ve kaynaştırma metodu sayesinde çeşitli millet, mezhep ve meşreplerin içerisine dalarak kısa zamanda hâkim unsur oldu. Böylece ana kavim imtiyazını beş asır elinde tutan Osmanlılar, Rumeli adı verilen coğrafyada da çok özel bir medeniyet çeşnisine vardılar. Sonuçta ortaya Edirneler, Filibeler, Sofyalar, Üsküpler, Saraybosnalar, Priştineler, Prizrenler, Manastırlar, Nişler, Şumnular, Tırnovalar, Selânikler, Varnalar, Vidinler, Mostarlar, Vardarlar, Belgratlar, İşkodralar, Beratlar, Kalkandelenler, Ohriler çıktı.

Tarihin hemen her devrinde, temsil ettiği değerlerle ön plâna çıkmış, birtakım sıfatları hakkıyla almış şehirler vardır. Başta şairleri anlatan şu’ara tezkireleri olmak üzere şehirleri konu alan birçok kaynakta bunlar uzun uzun anlatılır. Şairin veya genel anlamda sanatkârın doğduğu veya mensubu bulunduğu şehrin ismi söylenmeden önce, bu şehri niteleyen övgü dolu ifadelerle uzun uzadıya onun sıfatları sıralanır. Bunlar bazen o şehrin âlimleri olur, bazen gönül ehli zarif şairleri olur, bazen de on parmağında on marifet sanatkârları olur. İşte Edirne bu şehirlerden birisidir.

Edirne’nin gerçek siyâsî ve kültürel tarihi Osmanlı -Türk hakimiyeti ile başlar. Bu şehir, ancak Türklerin eline geçtikten sonra büyük bir gelişme göstermiş ve bu vadide, İstanbul, Bursa, Bağdad, Mısır gibi Osmanlı imparatorluğunun belli başlı idare, bilim ve kültür merkezleri arasına girmiştir. Bursa’dan sonra Osmanlı devletine uzun süre ortak başkentlik eden Edirne, bu süre içinde sarayları, medreseleri, tekke ve zaviyeleri, türbeleri, camileri, çeşme ve sebilleri, han, hamam ve kervansarayları, bedesten ve kapalı çarşıları, Meriç ve Tunca nehirleri üzerindeki meşhur köprüleri ile bilim, fikir ve sanat hayatının da merkezi olur.

Edirne’nin bu şekilde bir bilim, kültür ve sanat merkezi oluşunun sebeplerinin başında, hiç kuşkusuz zamanın en güçlü ve en zengin devletleri arasında ve hatta başında bulunan Osmanlı’ya başkent olması, hükümdarların bizzat bilim, kültür ve sanat faaliyetlerine öncülük etmesi gelir. İşte bu sebeplerden dolayıdır ki Edirne, çeşitli Türk ve islâm beldelerinden ve dünyanın muhtelif kültür merkezlerinden kalkıp gelen çok sayıda bilim adamının yerleşim alanı olmuştur.

Edirne’nin Osmanlı şiir tarihindeki yeri ise kültür tarihimizin öbür öğeleriyle mukayese kabul etmeyecek oranda büyüktür. Osmanlı şiirinin doğup gelişmeye başladığı yıllarda başkent olması Edirne’nin XVI.yüzyıl sonlarına kadar Osmanlı kültür coğrafyasının bir numaralı merkezi olmasını sağlar. Bilindiği gibi Osmanlı devletinde şiir, bu dönemde bir bakıma edebiyat tarihimizin kaynakları sayılabilecek eserleri olan tezkirelerde ele alınıp değerlendirilir. II.Murad devrinden XVI.yüzyıl sonlarına kadar sadece bu tezkirelere giren Edirneli şair sayısı 50 civarındadır ki, bu rakamla Edirne, devletin en çok şairine sahip şehri durumundadır. Aslında bu son derece önemli bir rakamdır. Oysa bu yüzyıldan sonra İstanbul’un tartışmasız kültürel merkez üstünlüğünü ele geçirmesi Edirne’nin eski önemini giderek azaltır ve bir daha da önceki şa’şaalı görünümüne asla sahip olamaz. Bununla beraber Edirne, devlete başlangıçtan ortadan kalkışına kadar verdiği şairlerle İstanbul ve Bursa’dan sonra Osmanlı kültür mozaiğine en çok katkıda bulunan üçüncü şehirdir. Edirne, asırlar boyunca birçok şairi yetiştirmekle kalmamış, doğal olarak çeşitli şairlerin şiirlerine de konu olmuştur.

edirneportal.net Tüm hakları saklıdır, Sitemizin tasarımı ve içeriği T.C. yasalarınca tescil ile korunmaktadır

Copyrights 2013 @ Türkiyemix Şehir Portalı